Perakende Matematiği

Matematik SaatEBITDA Nedir?

EBITDA açılımı “Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization”

EBITDA = Net Kazanç – Masraflar ( vergi ve amortismanlar hariç)

EBIT = Net Kazanç – Masraflar (vergi hariç)

EBITDA finansal etkilerden arındırıldığı için masraf merkezleri,  firmalar ve endüstrilerin karlılıklarını kıyaslamak için kullanılır. Şirketin performansını ve değerini ölçen metriklerden biridir.

EBITDA karlılığı ölçen için iyi bir araçtır ama asla nakit akışını ölçmez. Bu nedenle yatırımcılar bir firmanın finansal sağlığını ölçmek için sadece EBITDA’ya bakmayıp diğer enstrümanlara da bakmalıdır.

EBITDA’nın Türkçe karşılığı FAVÖK (Faiz Amortisman ve Vergi Öncesi Kar) olarak geçer.

Aşağıdaki şekilde hesaplanır ;

Net Satış Geliri (+)
Satışların maliyeti (SMM) (-)
Brüt Kar
Faaliyet giderleri (-)
o   Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri
o   Genel yönetim giderleri
o   Diğer faaliyet giderleri ve gelirleri
Faaliyet Karı 
Finansal Gelir (+)
Finansal Gider (-)
Vergi Öncesi Kar (EBITDA)
Amortismanlar (-)
(EBIT)
Vergi Giderleri (-)
Net Dönem Karı

EBITDA gerçekten bir firmanın ana faaliyet alanında karlı olup olmadığını net olarak gösterir. Bunun içinde ana faaliyetlerinden olmayan mülk alış ve satışı, faiz gelir ve giderleri, amortismanlar bulunmaz. Dolayısı ile EBITDA ile bir perakendecinin net olarak yaptığı ana işten kar edip etmediğini görebilirsiniz.

Bir firmanın arka arkaya birkaç yıl eksi EBITDA da olması tehlike işareti olabilir. Fakat sıkıntıdaki bir firmanın kontrollü olarak küçülmesi ve eksi EBITDA vermesi ardından başa baş noktasına gelip pozitif EBITDA ya çıkması gözlemlenebilir.

EBITDA’ya like for like (LFL) bakarak ta icranın performansı ölçülebilir.

EBITDA iyi bir karşılaştırma noktasıdır (benchmark). Aynı sektördeki firmaların EBITDA’larını yan yana koyarak operasyonel performanslarını çok rahat ölçebilirsiniz. Tabi bu ölçümleri yaparken lokal, ulusal, uluslararası olma kriterlerini mutlaka göz önünde bulundurmalısınız. Aksi takdirde birden lokal bir firmanın uluslararası bir firmadan daha iyi bir operasyonel karlılığı olduğu inancına kapılabilirsiniz. Bu da yanlış olur. Basit bir örnek verecek olursak uluslararası bir firma ürünlerini yurt dışından getiriyorsa lojistik maliyetlerinin içine navlun maliyetlerinin de gireceğini unutmamak gerekir.

Ne yazık ki bugün önde gelen perakende firmalarının başındaki yöneticiler bile EBITDA kavramını bilmediklerine şahit oldum. Tabi her firmanın kendine özgü karlılık ölçme kriterleri vardı. Fakat bu kriterler sadece kendilerine özgü formülasyona sahip olup diğer firmaları bu formüller ile kıyaslamak mümkün görünmemektedir. Ayrıca bu formüller o kadar karışıktır ki bunu icranın dışında kimse pek hesaplayamaz ve anlayamaz. Peki EBITDA’nın tüm çalışanlar tarafından bilinmesi ve anlaşılması kötümü? Bunu da ileride anlatırım.

Özellikle üretimden gelerek perakendeci olan firmalarda Satılan Malın Maliyetine (SMM) her türlü gideri yükleyerek karlılıklarını bulmaya çalışma alışkanlıkları veya bir ürünün Satış fiyatını bulma çalışmalarını görebilmekteyiz. Yani Operasyonel Karlılık= Net Satış Gelirleri – SMM olarak hesaplanmaktadır. Yanlış mı? Nereden baktığınıza bağlı.

Ben bütün maliyetlerimi SMM ye yüklerim buradan da belli bir kar koyarak ürünün satış fiyatını belirlerim diyorsanız müşteri odaklı değilsiniz demektir. Sektörde sadece siz yoksanız siz istediğiniz fiyatı ürününüze verebilirsiniz. Fakat müşteri size gerçek alacağı fiyata çok çabuk çeker. Bundan şüpheniz olmasın.

SMM nedir?

SMM açılımı : Satılan Malın Maliyeti

Birkaç hesaplama şekli vardır

1)FIFO (İlk Giren İlk Çıkar)

2)LIFO (Son Giren İlk Çıkar)

3)Ortalama Maliyet (Yürüyen ağırlıklı ortalama)

Brüt Kar Nedir?

Sistemde tanımlı Brüt Kar(Front Margin) = Toplam Net Satış – SMM

“Back Margin” olarak ta tanımlanan karlılıkta mevcuttur. Muhasebede kaydı Diğer Gelirler altında tutulabilir. Bu gelirler tedarikçilere aylık periyotlarla (1, 2, 3 veya 12 ay) raf payları, ciro primleri, insert bedelleri, mağaza açılış katılım bedeli gondol başı ürün teşhiri vs. adları altında kesilen faturalardır.

Brüt Kar(Gross Margin) = Front Margin + Back Margin

GMROI  Nedir?

Açılımı : Gross Margin Return on Investment

Brüt Kar Yatırımın Geri Dönüş Süresi = Brüt Kar / Ortalama Stok Değeri

Açıkça :  Stoğa yatırdığınız her TL nin karşılığında kazandığınız Brüt Kar.

Bu sayı ne kadar 1,0 ‘in üzerinde olursa iyisin demektir. 1,0’in altındaysa sıkı düşünmen lazım. Kazandığını mala yatırıyorsun. Operasyonel giderlerin ne olacak?

Stok Devir Hızı Nedir?

Bir yılda stoğu kaç kez çevirdiğinizin ölçüsüdür.

İki tür hesaplama yönetimi vardır :

  • Tutarsal
  • Miktarsal

Tutarsal

Stok Devir Hızı = SMM (TL)/Ortalama Stok Maliyeti (TL)

veya

Stok Devir Hızı = Ciro (TL)/Ortalama Stok Değeri (Satış fiyatı bazında)

Ortalama Stok = (Dönem Başı Stok+Dönem Sonu Stok)/2

Stok Devir Hızını yıl bitmeden hesaplamak isterseniz:

Stok Devir Hızı(Ay) * 12/Ay

Örneğin bir kategorinin 1 aylık cirosu ve Ortalama Stok Değerini aldıysanız bunu 12 (ay) ile çarpmanız gerekir.

Miktarsal:

Stok Devir Hızı = Satılan ürün (Adet)/ Ortalama Stok (Adet)

Stok Tutma Süresi Nedir?

Stoğun ortalama satılma süresini gün olarak gösterir.

Stok Tutma Süresi = 365/Stok Devir Hızı

Stok devir hızının yüksek olması nakit akışını olumlu etkiler. Stok devir hızının aşırı yüksek olması yok satmanın ve alan yönetimi sorunun olduğunu gösterir. Stok devir hızının az olması stok tutma süresini uzatır. Finansman yükü getirir.

Nakit Dönüşüm Süresi Nedir?

Ticari ürüne bağladığın paranın nakit olarak geri dönüş süresini gösterir. Nakit Dönüşüm Süresinin yüksekliği firmanın nakit akışında olumsuzluğu gösterir. Nakit Dönüşüm Süresinin azalması firmanın nakit akışında iyiye doğru gidişini gösterir.

Nakit Dönüşüm Süresi = (Alacakların Ortalama Tahsilat Süresi + Stok Tutma Süresi) – Kısa Vadeli Borçların Ortalama Ödeme Süresi

Formül kafanızı karıştırmasın. İşin özü vadeli aldığınız malı vadesinden önce satıp satmadığınızla alakalıdır. Perakendeciler için Alacakların Ortalama Tahsilat süresini sıfır(0) alabilirsiniz. Bu parametre toptancıların yaptığı gibi bir malı vadeli sattığınızda devreye girer ve açılımı aşağıda verilmiştir.

Bir malı vadesinden önce satıyorsanız formülden de anlaşılacağı gibi bu Negatif Nakit Dönüşüm Süresidir ve buradan elde edilen nakde “Negatif İşletme Sermayesi” denir. Şöyle düşünün: Bu nakit bir mağaza açmaya yetecek kadar olursa kendi öz sermayenizi veya banka finansmanı kullanmadan mağaza açabiliyorsunuz demektir. Bunu sürdürülebilir bir hale getirirseniz sizi kimse tutamaz.

Alacak Devir Hızı Nedir?

Alacak Devir Hızı = Kredili Satışlar / Ortalama Alacaklar

Alacak Devir Hızının düşüklüğü alacakların tahsilinde sorun olduğunu gösterir.

Alacakların Ortalama Tahsilat Süresi Nedir?

Alacakların Ortalama Tahsilat Süresi = 365/Alacak Devir Hızı

Kısa Vadeli Borç Devir Hızı Nedir?

Kısa Vadeli Borç Devir Hızı = Satılan Malın Maliyeti/Kısa Süreli Borçlar

Kısa Vadeli Borçların Ortalama Ödeme Süresi Nedir?

Kısa Vadeli Borçların Ortalama Ödeme Süresi = 365/Kısa Vadeli Borç Devir Hızı

Kısa Vadeli Borçların Ödeme Süresinin yüksek olması nakit akışını rahatlatır. Fakat standartların üzerindeki süreler firmanın ödeme güçlüğüne düştüğünün de göstergesi olabilir.

Kar Marjı Nedir?

Bir ürünün satışından beklenen kar oranıdır.

Nasıl hesaplanır?

İki türlü hesaplama yöntemi vardır ve kar marjı telaffuz edilirken çok dikkatli olmak gerekir. Çünkü hesaplama yöntemi değişikliği İngilizce dilinde çeşitlenirken, Türkçede bu tek kelimede sıkışmıştır.

Hesaplama Yöntemleri :

1) Yukarıdan aşağı hesaplama (Gross Profit)

Kar marjı=((Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)/Satış Fiyatı)*100

veya

Kar Marjı = (1-(Alış Fiyatı/Satış Fiyatı))*100

Satış Fiyatını bulmak isterseniz;

Satış Fiyatı = Alış Fiyatı/(1-(Marj/100))

2) Aşağıdan yukarı hesaplama (Mark-up)

Kar Marjı = ((Satış Fiyatı – Alış Fiyatı)/Alış Fiyatı)*100

Dikkat edilirse İngilizce hesaplama yöntemi Gross Profit ve Mark-up olarak ayrılmaktadır. Dilimizde bu Kar marjı olarak geçmektedir. Aşağıdan yukarı hesaplayan bazı kişiler kar marjı yerine mark-up ifadesini bilinçli veya bilinçsiz olarak kullanmaktadır. Ama en önemlisi kar marjı denildiğinde karşılıklı iki kişinin komik duruma düşmemesi için hesaplama yöntemi üzerinde uzlaşmasıdır. Aksi takdirde bu komik bir olay olmaktan çıkıp işletmeyi de batırabilir. Çünkü birinin %25 dediğine öbürü %33,3 diyor olabilir. Ama kar marjı her iki taraf içinde %25 dir. Ne demek istediğimi aşağıdaki tabloda daha ayrıntılı görebilirsiniz.

Diyelim ki patronla kategori yöneticisi bir araya geldi. Patron kar marjımız toplamda %25 olsun dedi (Patron hesabını yukarıdan aşağı yapıyor-gross profit). Kategori yöneticisi de tamam efendim dedi. (Kategori yöneticisi de kar marjı hesaplamasını kullandığı paket programa bırakmıştır. Paket programdaki hesaplama sistemi de aşağıdan yukarı olsun – mark-up). Kategori yöneticisi genel marjı %25 olarak uyguladığında ortaya bir facia çıkar. Çünkü paket programda uygulanan %25 marj, patronun %20 marjına denk gelmektedir.

Aşağıdan Yukarı ve Yukarıdan Aşağı hesaplama oranları karşılaştırması

15% Yukarı (Markup)= 13.0% Aşağı (Gross Profit)
20% Yukarı = 16.7% Aşağı
25% Yukarı = 20.0% Aşağı
30% Yukarı = 23.0% Aşağı
33.3% Yukarı = 25.0% Aşağı
40% Yukarı = 28.6% Aşağı
43% Yukarı = 30.0% Aşağı
50% Yukarı = 33.0% Aşağı
75% Yukarı = 42.9% Aşağı
100% Yukarı = 50.0% Aşağı

Patronlara sesleniyorum. İşletmenizde kategoricilerinizle küçük bir test yapın.

Kar marjı hesaplamasını sorun. Önce paket programınızdan bir ürünün alış maliyetini (KDV dahil), kar marjını ve satış fiyatını bir yere not edin. Daha sonra kategoricinize alış maliyetini ve satış fiyatını verin ve kar marjı hesaplamasını yapmasını isteyin.

Bir çoğunun hesaplamayı hatırlayamadığını göreceksiniz.

Brüt ve Net Satış Alanı Nedir?

Bu konuda tek bir doğru yok. İngiltere’deki Ulusal Perakende Planlama Formuna (NRPF) göre (http://www.nrpf.org.uk/) müşterilerin alışveriş yaptığı mağazanın duvarları arasında kalan ve herkese açık olarak bulunan alanların tümü Net Satış Alanı olarak değerlendiriliyor. Bunun içinde soyunma kabinleri, müşteri servis alanları kasa arkası ve önü ile mağaza vitrinleri de dahil. Sadece tuvaletler, mağaza içi kafeler, ofis ve mağaza depoları hariç tutulmuş. Bu tanımlar aslında sizin mağaza tasarımınıza göre de farklılık gösterebiliyor. IKEA gibi marketlerin kasa arkası alanını net satış alanına dahil etmemesi kendi içinde mantıklıdır.

Brüt Satış Alanı ise marketin fiili olarak kapsadığı, kiralık ise kirasını ödediğiniz alanı kapsamaktadır.

Metrekare Verimliği Nedir?

Metrekare verimliliği = Net Ciro(TL)/Net Satış Alanı (m2)

Personel Verimliliği Nedir?

Personel Verimliliği = Net Ciro / Personel Sayısı

Perakende Matematiği için 1 cevap

  1. barış dedi ki:

    Merhaba
    yukarıdan aşagı marj hesaplaması formulunu uyguladığımda hata yapıyor.Ör A.F 1,58 S.F 3,99 Marj % 60 olarak hesaplıyor. Oysa gercek marj bu değil.

Fikirleriniz

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s